Zamojskie sgraffito tematem ogólnopolskiej konferencji naukowej w Bydgoszczy

Zamość. Biurowiec Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przy ulicy Partyzantów 3 i fontanna autorstwa Eugeniusza Pola przed budynkiem, autor Stanisław Orłowski, 1967, Archiwum Państwowe w Zamościu, zespół nr 1419: Archiwum fotograficzne Stanisława Orłowskiego, seria 1.3, sygn. 575

W dniach 24-25 września 2026 r. w Bydgoszczy odbyła się XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu „Architektura Miast”, której tegorocznym tematem przewodnim było hasło „Dekoracja czy nośnik treści? Zewnętrzny detal w architekturze XIX i XX wieku”.

W gronie prelegentów znaleźli się dr Jakub Żygawski, dyrektor Archiwum Państwowego w Zamościu, oraz dr Ewelina Lilia Polańska, dyrektor Książnicy Zamojskiej. Wspólnie wygłosili referat pt. „Szara dekoracja czy bogactwo treści ikonograficznych regionu zamojskiego? Sgraffito na ścianie gmachu dawnego Urzędu Wojewódzkiego w Zamościu”.

Przedmiotem wystąpienia było monumentalne sgraffito autorstwa Eugeniusza Pola, znajdujące się na południowej ścianie sali konferencyjnej gmachu przy ul. Partyzantów w Zamościu, obecnie zajmowanego przez Delegaturę Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego. Dzieło o powierzchni około 50 m² przedstawia symboliczną mapę powiatu zamojskiego sprzed reformy administracyjnej z 1975 r., otoczoną motywami odnoszącymi się m.in. do przyrody, kultury, turystyki, przemysłu i komunikacji regionu.

fotografia ze strony Książnicy Zamojskiej

Autorzy referatu przedstawili historię budynku, okoliczności powstania dekoracji, postać jej twórcy oraz bogactwo treści ikonograficznych zawartych w kompozycji. Omówili zarówno dosłowne, jak i metaforyczne znaczenia poszczególnych motywów oraz wskazali analogie do innych realizacji wykonanych w technice sgraffito.

Istotną część prezentacji stanowiły materiały archiwalne i ikonograficzne. Wśród wykorzystanych źródeł znalazły się fotografie dokumentujące dawny wygląd gmachu i jego otoczenia, w tym ujęcie przedstawiające elewację z dobrze widocznym sgraffitem, jeszcze przed rozrostem drzew przesłaniających obecnie znaczną część ściany.

Wystąpienie spotkało się z dużym zainteresowaniem uczestników konferencji. Specjaliści zajmujący się ochroną zabytków, historią architektury i technikami dekoracji elewacyjnych zwracali uwagę na wyjątkową skalę zamojskiego dzieła oraz stopień trudności techniki sgraffito, wymagającej dużej precyzji, doświadczenia i cierpliwości.

Konferencja zgromadziła badaczy i specjalistów z wielu ośrodków w Polsce, m.in. z Bydgoszczy, Gdańska, Gliwic, Krakowa, Krosna, Solca Kujawskiego, Szczecina, Torunia, Warszawy, Wałbrzycha, Zamościa i Zielonej Góry. W Komitecie Naukowym znaleźli się przedstawiciele m.in. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytetu Zielonogórskiego, Politechniki Białostockiej, Politechniki Bydgoskiej, Politechniki Poznańskiej oraz Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.

Organizatorem wydarzenia było Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury w Bydgoszczy.

Referat poświęcony zamojskiemu sgraffito zostanie również opublikowany w materiałach pokonferencyjnych.