110 lat I Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Zamoyskiego w Zamościu

1178: Zbiór fotografii, sygn. 1 – Zjazd Naukowy im. Szymona Szymonowica, Zamość, 28-29 IX 1929; autor wg odcisku „Jan Strzyżowski Zamość”, Goście Zjazdu – rektorzy w togach Konstanty Chyliński, Wilhelm Bruchnalski, Stanisław Łempicki i organizatorzy, od lewej: Zygmunt Klukowski, Kazimierz Lewicki i Zygmunt Rosiński; autor wg odcisku „Jan Strzyżowski Zamość”, seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 2 – Zjazd Naukowy im. Szymona Szymonowica, Zamość, 28-29 IX 1929; autor wg odcisku „Jan Strzyżowski Zamość”, Uczestnicy Zjazdu na schodach przed wejściem do gmachu Akademii – pierwszy od lewej Bolesław Leśmian, autor wg odcisku „Jan Strzyżowski Zamość”, seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 40 – Absolwenci tzw. małej matury na schodach przed wejściem do Gimnazjum Męskiego w Zamościu, w środku profesorowie Syrek i Buszek, Zamość, 19 VII 1939 r., autor NN, seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 57 – Gimnazjum Męskie w Zamościu przedwojenne Tableaux z 1928, wyk. Czesław Kiełbiński, seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 540 – Gmach Akademii Zamojskiej, od ul. Akademickiej, autor Stanisław Orłowski, l. 60.XX w., seria 15

1178: Zbiór fotografii, sygn. 57 – Gimnazjum Męskie w Zamościu, przedwojenne Tableaux z 1928, wyk. Czesław Kiełbiński, seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 64 – maturzyści Gimnazjum i liceum Męskiego w Zamościu, grono pedagogiczne i uczniowie, na odwrocie „Kochanemu Marszałkowi Kl. III a Zamość 26 VI 1948”, seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 71 – Progimnazjum męskie rosyjskie w Zamościu, podpis odręczny J. Dederko, Kraczek, Kiełbiński, Pęk, Czarnicki, Czujkiewicz, Oksentowicz, seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 267 – Uczniowie z prof. Gerłowskim, na tle Liceum i Gimnazjum Męskiego w Zamościu, l. 40., seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 269 – Ks. Prefekt Wacław Staniszewski w Sali Liceum i Gimnazjum Męskiego w Zamościu, l. 40.XX w., seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 282 – I Liceum Ogólnokształcące w Zamościu Tableaux z 1958 r., seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 285 – Zjazd absolwentów, lata 60-te, autor Jerzy Kaczurba Na dziedzińcu Akademii I, seria 11

1178: Zbiór fotografii, sygn. 538 – Gmach Akademii Zamojskiej z balkonu ratusza, autor Józef Duda, poł. l. 60. XX w., seria 15

1178: Zbiór fotografii, sygn. 283 – Dyrektor I Liceum Ogólnokształcące w Zamościu Michał Bojarczuk i E. Hajkowski, koniec l. 60. XX w., seria 11

Jubileusz 110-lecia I Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Zamoyskiego w Zamościu jest doskonałą okazją do przypomnienia historii jednej z najważniejszych szkół średnich regionu oraz zwrócenia uwagi na bogactwo materiałów archiwalnych dokumentujących jej dzieje.

Historia szkoły rozpoczęła się w 1916 r., kiedy w gmachu dawnej Akademii Zamojskiej utworzono Realne Gimnazjum Męskie. Powstanie placówki przypadło na okres I wojny światowej, ale jednocześnie wpisywało się w proces odradzania polskiej oświaty na Zamojszczyźnie. W kolejnych latach szkoła stała się jednym z najważniejszych ośrodków edukacyjnych regionu, kształcąc pokolenia mieszkańców Zamościa i okolic.

Dzieje szkoły są jednak znacznie głębiej zakorzenione w historii miasta. Jej siedzibą stał się gmach dawnej Akademii Zamojskiej, założonej przez Jana Zamoyskiego pod koniec XVI wieku. Przez stulecia budynek pełnił funkcje edukacyjne, a jego mury były świadkami działalności akademii, szkół okresu zaborów, gimnazjum, liceum oraz współczesnych instytucji oświatowych. Dzięki temu historia I LO stanowi część znacznie szerszej opowieści o tradycjach naukowych i edukacyjnych Zamościa.

W zasobie Archiwum Państwowego w Zamościu zachowało się wiele materiałów dokumentujących dzieje szkoły i osób z nią związanych. Są to zarówno fotografie, dokumentacja aktowa, świadectwa szkolne, dyplomy, jak również materiały ikonograficzne przedstawiające uczniów, nauczycieli, dyrektorów oraz absolwentów.

Liczne materiały pochodzą również z okresu międzywojennego. Zachowały się fotografie uczniów i nauczycieli, tableaux maturzystów z lat 20. i 30. XX wieku, a także dokumenty szkolne pozwalające odtworzyć codzienne funkcjonowanie placówki. Szczególnie interesujące są dyplomy i świadectwa zawierające podobizny absolwentów, będące nie tylko dokumentami urzędowymi, ale również cennymi źródłami ikonograficznymi.

W archiwum znajdują się także fotografie związane ze Zjazdem Naukowym im. Szymona Szymonowica, który odbył się w Zamościu w dniach 28–29 września 1929 r. Na zdjęciach uwieczniono wybitnych przedstawicieli świata nauki i kultury, wśród nich Bolesława Leśmiana, Zygmunta Klukowskiego, Kazimierza Lewickiego oraz rektorów polskich uczelni. Fotografie te przypominają, że gmach Akademii Zamojskiej był nie tylko siedzibą szkoły, ale również miejscem ważnych wydarzeń naukowych o zasięgu ogólnopolskim.

Nie mniej cenne są materiały dokumentujące okres II wojny światowej oraz pierwsze lata powojenne. Fotografie uczniów i nauczycieli, maturzystów z lat 1945 i 1948, a także dokumentacja szkolna pozwalają prześledzić proces odbudowy życia oświatowego po latach okupacji. Wśród zachowanych zdjęć znajdują się m.in. fotografie ks. prefekta Wacława Staniszewskiego, profesora Gerłowskiego wraz z uczniami oraz liczne zdjęcia klasowe.

Kolejne dziesięciolecia dokumentują fotografie dyrektorów, nauczycieli, uczniów oraz absolwentów spotykających się podczas zjazdów organizowanych na dziedzińcu Akademii Zamojskiej. Szczególną wartość mają materiały opatrzone szczegółowymi opisami i podpisami, dzięki którym możliwe jest odtworzenie losów konkretnych osób związanych ze szkołą.

Warto podkreślić, że prezentowane obecnie materiały stanowią jedynie część zasobu dotyczącego historii I Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Zamoyskiego. W Archiwum Państwowym w Zamościu przechowywane są liczne zespoły aktowe, fotografie, świadectwa, dyplomy oraz inne dokumenty związane z działalnością szkoły i jej społecznością. Razem tworzą one wyjątkowy zbiór źródeł pozwalających badać dzieje edukacji, życia społecznego i kulturalnego Zamościa na przestrzeni ponad stu lat.

Jubileusz 110-lecia szkoły jest okazją nie tylko do wspomnień, ale również do przypomnienia, jak wielką wartość mają archiwalia zachowujące pamięć o kolejnych pokoleniach uczniów, nauczycieli i absolwentów. To dzięki nim możliwe jest odtworzenie historii ludzi, którzy przez dziesięciolecia tworzyli renomę i tradycję „Starego Ogólniaka” – szkoły, która od 1916 r. pozostaje jednym z najważniejszych symboli zamojskiej edukacji.

Ewelina Nawrocka