Międzynarodowy Dzień Archiwów 2026 w Archiwum Państwowym w Zamościu

9 czerwca 2026 r. Archiwum Państwowe w Zamościu po raz kolejny włączyło się w obchody Międzynarodowego Dnia Archiwów. Tegoroczne święto odbyło się pod hasłem „Zamojskie oryginały – dokumenty i artefakty z zasobu Archiwum” i było okazją do zaprezentowania mieszkańcom najcenniejszych obiektów przechowywanych w zasobie Archiwum Państwowego w Zamościu.

Wydarzenie zgromadziło licznych gości reprezentujących środowiska naukowe, kulturalne i samorządowe, a także wieloletnich przyjaciół oraz darczyńców Archiwum. Spotkanie było nie tylko okazją do zapoznania się z wyjątkowymi zabytkami archiwalnymi, ale również do rozmów o historii regionu oraz roli archiwów w zachowywaniu dziedzictwa dla przyszłych pokoleń.

Centralnym punktem obchodów była wystawa „Zamojskie oryginały – dokumenty i artefakty z zasobu Archiwum”, prezentująca wybrane najcenniejsze i najciekawsze obiekty przechowywane przez Archiwum Państwowe w Zamościu. Zwiedzający mogli zobaczyć dokumenty, fotografie, mapy, starodruki oraz pamiątki związane z historią Zamościa, Ordynacji Zamojskiej i całej Zamojszczyzny.

Szczególne zainteresowanie wzbudził przechowywany w zasobie Archiwum akt lokacyjny Zamościa z 10 kwietnia 1580 r. – pergaminowy dokument wystawiony przez Jana Zamoyskiego, fundatora i założyciela miasta. Jest to jeden z najcenniejszych obiektów znajdujących się w zasobie Archiwum Państwowego w Zamościu, wpisany w 2024 r. na Polską Listę Krajową Programu UNESCO „Pamięć Świata”. Ze względu na swoją wyjątkową wartość historyczną oraz konieczność zapewnienia odpowiednich warunków konserwatorskich dokument prezentowany jest publicznie niezwykle rzadko, dlatego możliwość obejrzenia go z bliska była dla wielu uczestników wyjątkowym przeżyciem.

Duże zainteresowanie wzbudził również akt urodzenia Jana Tomasza Zamoyskiego, XVI Ordynata Ordynacji Zamojskiej, sporządzony w 1912 r. Dokument ten miał szczególny, sentymentalny charakter, przypominając o rodzinie Zamoyskich, która przez stulecia kształtowała historię miasta i regionu.

Wśród prezentowanych eksponatów znalazły się także liczne dokumenty i artefakty przekazane do Archiwum przez darczyńców. Pokazano w ten sposób, jak ważną rolę odgrywa współpraca Archiwum z mieszkańcami regionu, kolekcjonerami, regionalistami i osobami przechowującymi rodzinne pamiątki.

Dużym zainteresowaniem cieszyło się zwiedzanie magazynów archiwalnych. Uczestnicy mogli zobaczyć miejsca na co dzień niedostępne dla odwiedzających oraz dowiedzieć się, w jaki sposób przechowywane, zabezpieczane i udostępniane są materiały archiwalne. Pracownicy Archiwum opowiadali o specyfice swojej pracy oraz o odpowiedzialności związanej z ochroną dokumentów stanowiących część narodowego zasobu archiwalnego.

Goście odwiedzili również Salę Morską Archiwum Państwowego w Zamościu. Ekspozycja ta, unikatowa w skali regionu, prezentuje pamiątki związane z historią polskiej żeglugi, Polskiej Żeglugi Morskiej, Zamojskiej Grupy Morskiej oraz mieszkańców Zamojszczyzny związanych zawodowo z morzem. Powstanie Sali Morskiej było możliwe dzięki zaangażowaniu licznych darczyńców oraz inicjatywie Janiny Gąsiorowskiej, darczyńcy Archiwum, Honorowej Obywatelki Miasta Zamość i matki chrzestnej statku m/s „Ziemia Zamojska”, której działalność społeczna i zaangażowanie w popularyzację tradycji morskich od wielu lat związane są z Archiwum Państwowym w Zamościu.

Wśród gości obecnych podczas Międzynarodowego Dnia Archiwów znalazł się Marcin Zamoyski, Honorowy Obywatel Miasta Zamość, syn ostatniego XVI ordynata Ordynacji Zamojskiej Jana Zamoyskiego. Wśród darczyńców i przyjaciół Archiwum obecny był również Mirosław Chmiel – artysta fotografik, prezes Zamojskiej Grupy Fotograficznej GT, dokumentalista życia społecznego, religijnego i kulturalnego Zamościa oraz regionu. Od blisko pół wieku utrwala na fotografiach najważniejsze wydarzenia miasta i Zamojszczyzny. Jego bogaty dorobek fotograficzny stanowi dziś cenne źródło dokumentujące współczesną historię regionu. Jest autorem licznych wystaw, publikacji i projektów fotograficznych, a jego działalność została doceniona przez środowisko fotograficzne poprzez prestiżowe wyróżnienia i odznaczenia. Jako darczyńca Archiwum Państwowego w Zamościu przekazał materiały wzbogacające zasób instytucji.

Obecni byli także liczni darczyńcy i przyjaciele Archiwum, wśród nich Zbigniew Szczudłowski wraz z małżonką, syn Haliny Szczudłowskiej – matki chrzestnej statku m/s „Zamość”, Barbara Szleszyńska-Malec, prezes zamojskiego oddziału Związku Sybiraków oraz darczyńca Archiwum Państwowego w Zamościu, od wielu lat zaangażowana w dokumentowanie losów Sybiraków i zachowanie pamięci o ich historii.

W wydarzeniu uczestniczył również dr Janusz Panasiewicz – regionalista, historyk, publicysta i autor licznych artykułów poświęconych dziejom Zamościa i regionu. Jest również autorem publikacji wydanych przez Archiwum Państwowe w Zamościu, w tym książki Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie Stanisława Staszica. Od wielu lat prowadzi badania nad historią regionu, popularyzując wiedzę historyczną poprzez publikacje naukowe, popularnonaukowe oraz działalność społeczną. Obecny był także Sławomir Bartnik – księgarz, regionalista, animator kultury i popularyzator twórczości Bolesława Leśmiana, od lat zaangażowany w upamiętnianie poety związanego z Zamościem.

Wśród gości znaleźli się również Dariusz Górny, prezes Stowarzyszenia „Dr Zygmunt Klukowski”, dr Dorota Mach, dyrektor Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Zamościu, dr Ewelina Lilia Polańska, dyrektor Książnicy Zamojskiej im. Stanisława Kostki Zamoyskiego, Stanisław Rudy – kolekcjoner, darczyńca Archiwum, regionalista i były dyrektor Wojewódzkiego Domu Kultury w Zamościu, a także Jan Hawrylak, darczyńca Archiwum, były prezes Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska” w Zamościu.

Podczas wydarzenia nagrody odebrali również laureaci konkursu „Pokaż swoje rodzinne archiwum”, zorganizowanego przez Archiwum Państwowe w Zamościu. Konkurs zachęcał mieszkańców do odkrywania historii własnych rodzin oraz prezentowania najcenniejszych pamiątek przechowywanych w domowych archiwach. Trzy najwyżej ocenione historie zostały opublikowane na stronie internetowej Archiwum.

W obchodach uczestniczyli ponadto radni Miasta Zamość, dyrektorzy zamojskich instytucji kultury i oświaty, studenci Akademii Zamojskiej, przedstawiciele lokalnych i regionalnych mediów oraz mieszkańcy zainteresowani historią miasta i regionu.

Międzynarodowy Dzień Archiwów był nie tylko okazją do prezentacji wyjątkowych dokumentów i artefaktów, ale również spotkaniem osób, które od lat współtworzą historię Archiwum Państwowego w Zamościu. Dzięki zaangażowaniu darczyńców, regionalistów, historyków, kolekcjonerów, instytucji i mieszkańców zasób Archiwum nieustannie się wzbogaca, a kolejne pokolenia mogą poznawać historię Zamościa i Zamojszczyzny poprzez autentyczne dokumenty, fotografie i pamiątki zachowane dla przyszłości.

Serdecznie dziękujemy wszystkim gościom za obecność oraz wspólne świętowanie Międzynarodowego Dnia Archiwów. Szczególne podziękowania kierujemy do darczyńców i przyjaciół Archiwum, których życzliwość, zaangażowanie i troska o zachowanie lokalnego dziedzictwa sprawiają, że pamięć o przeszłości może być przekazywana następnym pokoleniom.